Η σύγχρονη Ευρώπη, και κατ’ επέκταση η Ελλάδα, αντιμετωπίζει ταυτόχρονα πολλαπλές προκλήσεις: κοινωνικές ανισότητες, αυξανόμενη ανεργία, ερημοποίηση της υπαίθρου, ενεργειακή φτώχεια, δημογραφική κρίση. Τα παραδοσιακά εργαλεία της οικονομίας αποδεικνύονται συχνά ανεπαρκή ή εστιασμένα στη μεγιστοποίηση του κέρδους χωρίς κοινωνική ανταποδοτικότητα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία (ΚΑΛΟ) αναδύεται ως τομέας που δίνει προτεραιότητα στην ανθρώπινη ανάγκη, στη συλλογική δράση και στην κοινωνική συνοχή. Κομβικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση διαδραματίζουν οι Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚοινΣΕπ), οι οποίες δημιουργούν θέσεις εργασίας, καινοτομούν στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών και επανατοποθετούν την οικονομία σε ανθρωποκεντρική βάση.
Ωστόσο, οι ΚοινΣΕπ παραμένουν στο περιθώριο της δημόσιας προμήθειας, παρότι οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν το 18%-22% του ΑΕΠ της ΕΕ. Η αποσύνδεση μεταξύ των ΚοινΣΕπ και των δημοσίων αναθέσεων δεν είναι μόνο άδικη, αλλά και στρατηγικά επιζήμια για την ανάπτυξη της κοινωνικής οικονομίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η στάση των αναθετουσών αρχών (Δήμοι, Περιφέρειες, Υπουργεία, ΝΠΔΔ, ΝΠΙΔ) είναι καθοριστική. Δεν αρκεί να αναγνωρίζουμε τον ρόλο των κοινωνικών επιχειρήσεων· πρέπει να τον ενσωματώνουμε ενεργά στις δημόσιες πολιτικές – και οι δημόσιες συμβάσεις είναι το πλέον ισχυρό πεδίο εφαρμογής.
Ακολουθεί μια πλήρως ανεπτυγμένη ανάλυση για το πώς οι αναθέτουσες αρχές μπορούν και πρέπει να ενσωματώσουν πρακτικά μέτρα υποστήριξης προς τις ΚοινΣΕπ, ώστε να αποκτήσει νόημα και περιεχόμενο η έννοια της κοινωνικά υπεύθυνης δημόσιας διακυβέρνησης.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Θεσμικό και Πολιτικό Πλαίσιο Υπέρ της Συμμετοχής των ΚοινΣΕπ
Οι αναθέτουσες αρχές διαθέτουν μια σειρά από νομικά εργαλεία και θεσμικές δυνατότητες για να στηρίξουν την ένταξη των ΚοινΣΕπ στις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων:
📌 Ελληνική Νομοθεσία
- Νόμος 4412/2016: Ενσωματώνει την Οδηγία 2014/24/ΕΕ, δίνοντας τη δυνατότητα χρήσης:
- Κοινωνικών κριτηρίων ανάθεσης,
- Ρήτρας επιφύλαξης για ευάλωτες ομάδες (Άρθρο 20 της Οδηγίας),
- Κριτηρίων πλέον της χαμηλότερης τιμής, όπως κοινωνική επίπτωση, περιβαλλοντική βιωσιμότητα κ.λπ.
- Νόμος 4430/2016: Ρυθμίζει την ΚΑΛΟ και αναγνωρίζει τις ΚοινΣΕπ ως φορείς που παράγουν συλλογικά αγαθά με έμφαση στην κοινωνική ένταξη, τον πολιτισμό, το περιβάλλον και την τοπική ανάπτυξη.