Στον δημόσιο λόγο στην Ελλάδα –και συχνά ακόμη και μέσα σε χώρους που δηλώνουν «κοινωνικά ευαίσθητοι»– επαναλαμβάνεται ένας μύθος που μοιάζει αθώος, αλλά στην πραγματικότητα είναι βαθιά διαβρωτικός: ότι η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (ΚοινΣΕπ) είναι «κάτι σαν φιλανθρωπία», ένα «καλό έργο», μια μορφή «εθελοντισμού με ΑΦΜ», ένα σχήμα που υπάρχει για να «δίνει πίσω» χωρίς να ζητά αντάλλαγμα, χωρίς να λειτουργεί ως κανονική επιχείρηση, χωρίς απαιτήσεις οργάνωσης, κόστους, λογοδοσίας, διαχείρισης, επαγγελματισμού.
Αυτή η παρανόηση δεν είναι απλώς θεωρητικό λάθος. Είναι ένας μηχανισμός που αργά αλλά σταθερά ακυρώνει την ίδια την έννοια της κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Μετατρέπει την ΚοινΣΕπ από εργαλείο παραγωγής κοινωνικής αξίας μέσω οικονομικής δραστηριότητας, σε «δοχείο καλών προθέσεων» χωρίς επιχειρησιακό υπόβαθρο. Και αυτό έχει κόστος:
- κόστος για τα μέλη που συχνά εγκλωβίζονται σε ενοχές όταν ζητούν δίκαιη αμοιβή,
- κόστος για την αγορά που αντιμετωπίζει τις ΚοινΣΕπ ως «φθηνό πάροχο»,
- κόστος για το κράτος και τους δήμους που πειραματίζονται με πρόχειρες συνεργασίες αντί για σοβαρές συμβάσεις,
- κόστος για τους ωφελούμενους, γιατί οι υπηρεσίες χωρίς βιωσιμότητα γίνονται διακεκομμένες, ασταθείς και ευάλωτες,
- κόστος για τον θεσμό συνολικά, γιατί η αποτυχία μιας «ΚοινΣΕπ-φιλανθρωπίας» παρουσιάζεται μετά ως «απόδειξη» ότι «η κοινωνική οικονομία δεν δουλεύει».
Η παρούσα ανάλυση επιχειρεί να αποδομήσει συστηματικά αυτόν τον μύθο. Όχι για να μειώσει τη σημασία της αλληλεγγύης ή της ανιδιοτελούς προσφοράς, αλλά για να ξεκαθαρίσει κάτι κρίσιμο: η ΚοινΣΕπ δεν είναι φιλανθρωπικό υποκατάστατο. Είναι παραγωγική, συλλογική, δημοκρατικά διοικούμενη επιχείρηση, με κοινωνικό σκοπό, που οφείλει να είναι βιώσιμη. Και βιώσιμη σημαίνει: έσοδα, κόστη, μισθοδοσία, τιμολόγηση, ποιότητα, διαδικασίες, αξιολόγηση, στρατηγική, διακυβέρνηση.
1) Τι είναι «φιλανθρωπία» και τι είναι «κοινωνική επιχείρηση» {διαβάστε εδώ την συνέχεια}